Onderhoudsverslag 2019 Natuurtuin De Robbert

 

Het groenbeheer van 2019 in vier delen

  • klein onderhoud (graspaden maaien, houtwal en buitenhaag onderhouden, gereedschapsonderhoud e.d.).
  • groot onderhoud (voorjaars- en najaarsmaaibeurt, snoeien ruigtestroken, bosbeheer)
  • invasieve soorten
  • verbeterprojecten (herinrichting voormalige kruidentuin, aanleg buitenhaag, afplaggen, e.d.)

Klein Onderhoud

  • De graspaden zijn tijdens het groeiseizoen ongeveer 7 keer gemaaid.
  • De buitenhaag is 3 keer gesnoeid.
  • De houtwal rondom de natuurtuin is een paar keer gerepareerd.
  • Begin 2019 hebben we een accu-heggenschaar, een accu-kettingzaag en overig houthakkers-materiaal aangeschaft. Beide accu-machines zijn een groot succes. Ze kunnen het werk waarvoor ze zijn bedoeld met gemak aan. De accu-techniek is een stap vooruit in het verduurzamen van ons onderhoudswerk. Door het gebruik van de accu-kettingzaag is de geluidsoverlast bij het kettingzagen verdwenen.
  • Alle kruiwagens hebben nieuwe 4-ply buitenbanden gekregen.
  • Eind 2019 hebben we een wieldumper aangeschaft. Met deze gemotoriseerde kruiwagen verbeteren we de werkomstandigheden van de vrijwilligers. Met name grondverzet gaat stukken makkelijker en sneller.

Groot onderhoud

  • De grote wilgen aan de voorkant: begin januari.
  • De voorzomer-maaibeurt: maandag 20 mei tot en met zaterdag 1 juni.
  • De nazomer-maaibeurt: zaterdag 7 september tot en met zaterdag 28 september.
  • De ruigte-maaibeurt: eerste helft van oktober uitgevoerd.
  • Bosbeheer

Groot onderhoud 2019 - Grote wilgen aan de voorkant 

begin januari

Uit Natuurtuin Deze Week: … “De voorkant van de natuurtuin is compleet veranderd. Een tijdje terug hebben we overleg gehad met de gemeente over de enorme wilgen daar. Er waaiden regelmatig takken uit. Vorig jaar is een van de stammen vlak langs het materiaalhok en dwars over het wandelpad gevallen. Een van de andere stammen was aan het losscheuren en hing steeds schever. Wij wilden ze graag opruimen maar voor ons waren de kolossen een paar maten te groot. Afgelopen dinsdag zijn houthakkers met grote machines aan het werk gegaan. Ze konden niet vooruit bij een andere gemeenteklus en mochten ons een paar uurtjes helpen. Een verreiker met zaagkop heeft de bomen stukje bij beetje afgebroken waarna de stammen door een grijpmachine op een hoop tegen het wilgenbosje zijn gelegd. Het werk duurde de hele dinsdagochtend.” ...

Groot onderhoud 2019 - Voorzomermaaibeurt

20 mei tot 1 juni

Uit Natuurtuin Deze Week: … “Afgelopen maandag zijn we begonnen met de voorjaarsmaaibeurt. Vandaag is hij bijna klaar. Dat is vooral te danken aan de hulp die we krijgen van flex-vrijwilligers. Mensen met een druk leven maar die het leuk vinden om toch een paar uurtjes te helpen bij een klus in de natuurtuin. Zeven mensen hebben aan deze maaibeurt gewerkt en er voor gezorgd dat binnen een week bijna alles klaar is. Het hoge deel van de helling bij de ingang is helemaal gemaaid. Het lage grasland langs de noordkant grotendeels ook, behalve een smalle strook langs het pad. De strook langs de knotwilgen is helemaal gemaaid. Op de andere graslandjes hebben we stukken vol bloeiende planten en dun begroeide stukken laten staan. Door op tijd te maaien krijgen de graslandjes een gevarieerde begroeiing. Door geselecteerde delen over te slaan raken de graslandbewoners niet in een klap hun hele leefgebied kwijt.

Vrijdag zijn we begonnen met het bijeen harken van het maaisel. Het maaisel bij de ingang is naar de houtstapel in het berkenbosje gebracht. Vandaag hebben we alle maaisel opgeruimd op de lage graslandjes. Het grootste deel daarvan is op de houtwal aan de oostkant van de tuin gelegd. Alleen het maaisel bij het insectenlab moet nog worden opgeruimd. Dat is voor volgende week. “ ...

Groot onderhoud 2019 - Nazomermaaibeurt

7 september tot 28 september

Uit Natuurtuin Deze Week: … “Wil en Rinus hebben het maaisel bij de ingang bijeen geharkt, zodat het later makkelijk op de kruiwagens gelegd kan worden. Het wordt warmer. Na twaalven heb ik het grootste deel van het maaiwerk klaar en maak de machine schoon. Maandag maaien we nog twee stukken bij de grote poel en bij het insectenlab. Daarna hebben we alleen hooiwerk. Als het weer blijft meewerken is de maaibeurt over een dikke week klaar.

Vorige week zijn alle veldjes gemaaid behalve een klein stuk bij het insectenlab waar nog veel planten in bloei staan. Achter het insectenlab en bij de houten brug is het maaisel op hoopjes geharkt. Klaar om afgevoerd te worden. Op de helling bij de ingang en de overloop van de grote poel is het maaisel voor een groot deel weg. Wil gaat verder op de helling en ik krui de rest van het maaisel weg uit de overloop. Daarna begin ik op het lage noordelijke veldje aan de andere kant van de sloot.” ...

Uit Natuurtuin Deze Week: … “Wil en ik ruimen de laatste resten maaisel op. Alleen de hoopjes bij het insectenlab en de driehoek bij de houten brug moeten we nog opruimen. We doen ons gemak er over en zijn ruim op tijd klaar. Voor de poort ligt een indrukwekkende stapel maaisel. Volgens ons meer dan andere jaren. We denken dat door de droogte meer zuurstof in de bodem is gekomen en dat extra voedingsstoffen zijn vrijgekomen.” ...

Groot Onderhoud 2019 - Ruigtemaaibeurt

eerste helft oktober

Aansluitend op de nazomer-maaibeurt maaien /snoeien wij een deel van de ruigtestroken/bosranden. In 2019 een deel van de rietkraag van de grote poel en de strook aan de voorkant bij de container. In 2019 is ook de rij knotwilgen aan de westkant van de natuurtuin geknot.

Groot onderhoud 2019 – Bosbeheer

oktober tot en met december

Hieronder de uitleg over de winterklus in het wilgenbosje. Behalve de bestrijding van de Canadese kornoelje zijn alle werkzaamheden in 2019 afgerond.

Uit Natuurtuin Deze Week: … “Deze winter gaan we in het wilgenbosje langs de container klussen. Lange tijd is daar niet veel gebeurd. De laatste jaren hebben we wat hoge bomen weggehaald om meer licht en levendigheid in het bosje te krijgen. Door dat uit te proberen hebben we een aardig idee gekregen hoe we dit bosje waardevoller kunnen maken. We hebben gemerkt dat vogels graag broeden en voedsel zoeken tussen de dichte begroeiing. In de winter is de kleine bospoel zeer in trek bij vogels. Ze zoeken voedsel in de vochtige oever en baden in het water. Die positieve kanten gaan we versterken. Door de hoogste bomen weg te halen en nu en dan wat wilgen terug te snoeien wordt dit meer een bosrand dan een bosje. Veel (wilgen)struiken, lage bomen en een dicht begroeide bodem waar vogels zich thuis voelen en kleine dieren zich kunnen verschuilen. Vóór het zover is hebben we nog wat te doen.

1: Hoge bomen worden dood hout: De meeste elzen en essen in het wilgenbosje die we kwijt willen gaan we ringen. Met de kettingzaag zagen we een enkele centimeters diepe snee rondom de boomstam. De wortels van de bomen krijgen zo geen voedsel meer en verzwakken steeds verder. De boom maakt elk jaar minder blaadjes en sterft af. Het duurt lang voordat zo'n dode boom weg is. Er staan nu nog stammen rechtop van de bomen die we zes jaar geleden hebben geringd. Op de bodem liggen afgebroken stukken stam en takken die nog eens jaren blijven liggen. Al die tijd vormt het dode hout een rijk leefgebied voor steeds andere insecten, zwammen, vogels en kleine zoogdieren.

2: Invasieve soort opruimen: Een deel van het wilgenbosje is vol gegroeid met Canadese kornoelje. Deze exotische tuinstruik willen we weg hebben voor al dat extra zonlicht kan doordringen. Anders houden we een bosje met alleen Canadese kornoelje over. Op zich een leuke struik maar hij wordt nauwelijks aangevreten of gebruikt door andere organismen. Behalve een beetje mooi zijn draagt hij niets bij aan een gezond natuurlijk netwerk. En wanneer we er niets tegen doen neemt hij alle plek in. Deze winter halen we zoveel mogelijk takken en uitschieters weg. Komende jaren maken we een paar keer per seizoen een rondje om uitlopende scheuten te verwijderen. Hopelijk krijgen we hen zo klein.

3: Vernatting: Door het wilgenbosje en langs het elzenbosje loopt een oude drainagesloot. Eigenlijk meer een greppel. Die gaan we dichtgooien met grond die we afgraven bij de zuidelijke poel. Zo slaan we twee vliegen in 1 klap. De oeverzone van de zuidelijke poel wordt breder en het wilgenbosje wordt natter en moerassiger.”...

Invasieve soorten

  • Reuzenberenklauw
  • Pachysandra terminalis
  • Late guldenroede
  • Bonte gele dovenetel
  • Canadese kornoelje
  • Veelbloemige roos

De natuurtuin wordt beheerd in zones (zie groenbeheer nu voor meer informatie). De vier zones worden beheerd met een klein aantal eenvoudige ingrepen. Twee maaibeurten in de zomer en snoeiwerk in de winter. In de natuurtuin wordt niet gezaaid en ook “onkruid” wieden doen wij niet.

Een uitzondering hierop is de bestrijding van invasieve soorten. Invasieve plantensoorten komen niet van nature in Nederland voor en gedragen zich hier, bij gebrek aan natuurlijke vijanden en concurrenten als woekeraars. Door dat woekergedrag ondermijnen ze de inheemse biodiversiteit.

Invasieve soorten – Reuzenberenklauw

Een aantal jaren geleden zijn we begonnen met de bestrijding van de Reuzenberenklauw. Grotere oppervlaktes, rond de noordelijke poel en langs de houtwal aan de westkant, zijn verschillende keren met de bosmaaier gemaaid vóórdat de planten zaad produceerden. Als aanvulling daarop zijn in de voorzomer controlerondjes gelopen met de schoffel. Rozetten van de Reuzenberenklauw werden telkens afgeschoffeld. Door consequent maaien en een paar schoffelrondjes per jaar vóórdat de planten in bloei komen is de Reuzenberenklauw nu uit de natuurtuin verdwenen.

Invasieve soorten –Pachysandra

Pachysandra handhaaft zich al ruim 20 jaar in de natuurtuin. Het is een zeer effectieve bodembedekker die het vooral in beschaduwde delen goed doet. Daarom is de plant populair bij tuiniers met lastige tuinen en vormt hij in de natuurtuin een tot nu toe onuitroeibaar probleem. Jaren geleden hebben we een hele winter besteed aan het met de hand uittrekken van alle stukjes Pachysandra die we konden vinden. Dat werkt gedeeltelijk en tijdelijk. Omdat de plant vanuit kleine stukjes stengel weer kan uitlopen zou dat arbeidsintensieve werk jarenlang moeten worden volgehouden. Dat hebben we opgegeven. Met name in de bosjes groeit veel Pachysandra. Wanneer de plant zich als klimplant gaat gedragen knippen we de stammen door. Zonnige delen waar regelmatig gemaaid wordt zij vrij van Pachysandra.

In 2018 werd bekend dat de Buxusmot zich zeer succesvol door Nederland verspreid tot verdriet van eigenaren van buxusstruiken. Ook werd bekend dat de rups van de buxusmot, vooral bij gebrek aan buxus, ook Pachysandra lust. Misschien krijgen we steun uit deze onverwachte hoek en blijkt de Pachysandra na al die jaren toch niet onuitroeibaar. We houden het in de gaten.

Invasieve soorten – Late guldenroede

In 2017 zijn we begonnen met de bestrijding van de Late guldenroede. In de voormalige kruidentuin hebben een oppervlakte afgedekt met zwart plastic en bij de voorjaarsmaaibeurt van 2017 is de strook langs de knotwilgen afgedekt met maaisel. Dat afdekken had erg snel succes. In 2018 en 2019 zijn op de afgedekte plekken nauwelijks Late guldenroedes gevonden. Het afdekken met zwart plastic werkt niet beter dan afdekken met maaisel. Op talloze plaatsen in de natuurtuin groeien kleine stukjes Late guldenroede waar afdekken geen optie is. Hier zullen we met de bosmaaier controlerondjes houden. Individuele exemplaren zullen we handmatig verwijderen. We verwachten over enkele jaren ook de Late guldenroede opgeruimd te hebben.

Invasieve soorten – Bonte gele dovenetel

In 2018 zijn we begonnen met de bestrijding van de Bonte gele dovenetel. De plant bedekt steeds grotere stukken in de halfschaduw. Met de toename van de oppervlakte bosrand en ruigte neemt ook dit probleem toe. Na de najaarsmaaibeurt van 2018 zijn grote oppervlaktes (in het elzenbosje, in de buurt van de voormalige bijenstal) afgedekt met maaisel. Dit werkt niet echt goed. Najaar 2019 hebben we een oppervlakte in het elzenbosje afgedekt met een laag grond. Dit kunnen we niet overal gaan doen. Waarschijnlijk zullen we najaar 2020 zwart plastic gebruiken bij de grotere oppervlaktes. Net als bij de Late guldenroede zullen we kleine plukjes de komende jaren handmatig moeten opruimen.

Invasieve soorten – Canadese kornoelje

Bij de voorbereiding van de winterklus van 2019 in het wilgenbosje hebben we ontdekt dat de Canadese kornoelje een probleem aan het worden is. We hebben het grootste deel van de struiken weggesnoeid in 2019. De komende jaren zullen we enkele keren per seizoen een controleronde moeten houden.

Invasieve soorten – Veelbloemige roos

In 2019 zijn we begonnen de Veelbloemige roos weg te snoeien. Volgens de boeken zou alleen uitgraven van alle wortels afdoende helpen. Omdat de roos meestal tussen andere struiken en in houtwallen groeit een onbegonnen opgave. Net als bij de Late gulderoede, de Canadese kornoelje zullen we proberen de Veelbloemige roos uit te putten door regelmatige snoeirondes.

Verbeterprojecten 2019

  • buitenhaag
  • herinrichting voormalige kruidentuin
  • baggerwerk poelen

Verbeterprojecten 2019 – Buitenhaag

In de eerste weken van januari zijn de laatste struiken van de nieuwe buitenhaag geplant. Dit verbeterproject is afgesloten. De buitenhaag valt voortaan onder klein onderhoud.

Verbeterprojecten 2019 – Herinrichting voormalige kruidentuin

Twee grote stukken tuingrond zijn afgegraven tot op de oorspronkelijke leemgrond. De afgegraven grond is gebruikt om twee nieuwe hellingen te maken. Ook dit project is hiermee afgesloten. Dit deel van de natuurtuin valt voortaan onder groot onderhoud (maaibeurten en ruigtes snoeien). De voormalige bijenstal doet voorlopig dienst als insectenlab. In de loop van 2020 beginnen met de bouw van het nieuwe insectenlab. De voormalige bijenstal wordt gesloopt, het materiaal hergebruikt.

Verbeterprojecten 2019 – Baggerwerk poelen

Ook dit jaar is het baggerwerk niet doorgegaan, waarschijnlijk als uitloper van de PFAS affaire. Een deel van de zuidelijke poel en de grote poel wordt uitgebaggerd door de gemeente. Dit jaar hebben wij de oevers van de zuidelijke poel alvast aangepakt. De zuidelijke oever is open gesnoeid. De noordelijke oever is verbreed door een stuk ervan af te plaggen. (zie winterklus). Beide stroken vallen voortaan onder maaibeheer